Σε τηλεοπτική εκπομπή, ο δρ. Άγγελος Σμάγας, συνεργάτης του Δήμου Παραλιμνίου – Δερύνειας για ιστορικά – αρχαιολογικά θέματα, μίλησε με τεκμηρίωση για τη Σπηλιά του Κύκλωπα, ένα από τα πιο σημαντικά ιστορικά και αρχαιολογικά τοπόσημα της περιοχής.
Αναφέρθηκε, μεταξύ άλλων, στη μακραίωνη ιστορία της Σπηλιάς, η οποία αποτέλεσε καταφύγιο ανθρώπινης παρουσίας ήδη από την προϊστορική εποχή. Όπως εξήγησε, λίθινα εργαλεία που έχουν βρεθεί στην περιοχή αποδεικνύουν ότι οι πρώτες εγκαταστάσεις χρονολογούνται πριν από 12.000 χρόνια. Εκείνη την περίοδο, στην Κύπρο ζούσαν νάνοι ιπποπόταμοι, των οποίων τα απολιθωμένα οστά εντοπίζονται ακόμα στους βράχους της περιοχής. Παράλληλα, η βραχώδης ακτογραμμή του Παραλιμνίου, με τα χιλιάδες απολιθωμένα κοχύλια, αποτελεί γεωλογικό μνημείο, καθώς αναδύθηκε πριν από 1,5 εκατομμύριο χρόνια από τις συγκρούσεις των ηπειρωτικών πλακών.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε και η αναφορά του στην ονομασία του σπηλαίου. Σύμφωνα με τη μυθολογική παράδοση, συνδέεται με κύκλωπες που ναυάγησαν στην περιοχή. Ωστόσο, ο δρ. Σμάγας έδωσε έμφαση στη σύνδεση με τον Αντίγονο “Κύκλωπα”, διάδοχο του Μεγάλου Αλεξάνδρου, που απέκτησε το προσωνύμιο επειδή έχασε το μάτι του σε μάχη. Ο Αντίγονος, επιχειρώντας να κυριαρχήσει έναντι των άλλων διαδόχων, έστειλε τον γιο του, Δημήτριο τον Πολιορκητή, να συγκρουστεί με τον Πτολεμαίο στη νοτιοανατολική Κύπρο. Στην περίφημη ναυμαχία της Λεύκολλας, μία από τις σημαντικότερες όλων των εποχών, ο Δημήτριος κατανίκησε τον αντίπαλο στόλο, βυθίζοντας πολλά πλοία που ακόμη σήμερα βρίσκονται στον αμμώδη βυθό του Κόννου. Η νίκη αυτή χάρισε στον πατέρα του τον έλεγχο της Ανατολικής Μεσογείου και τον τίτλο του βασιλιά, ενώ ο ίδιος ο Δημήτριος διέταξε τη δημιουργία του διάσημου γλυπτού «Νίκη της Σαμοθράκης», που σήμερα κοσμεί το Μουσείο του Λούβρου.
Ο δρ. Σμάγας δεν παρέλειψε να αναδείξει και τις πιο σύγχρονες πτυχές της ιστορίας του σπηλαίου. Μίλησε για τον αγώνα της ΕΟΚΑ, κατά τον οποίο η Σπηλιά του Κύκλωπα αποτέλεσε κρησφύγετο αγωνιστών, μεταξύ των οποίων και ο Γρηγόρης Αυξεντίου. Ιδιαίτερη μνεία έκανε και στη χρήση της από Εβραίους πρόσφυγες, οι οποίοι, με τη βοήθεια κατοίκων Παραλιμνίου και Δερύνειας, δραπετεύοντας από τα βρετανικά στρατόπεδα εγκλεισμού (1946-1949), κρύβονταν στη Σπηλιά έως ότου βρουν τρόπο να συνεχίσουν το ταξίδι τους προς την Παλαιστίνη.
Κλείνοντας τη συνέντευξή του, ο δρ. Σμάγας τόνισε ότι η Σπηλιά του Κύκλωπα δεν είναι παρά ένα μόνο από τα πολλά αρχαιολογικά σημεία του Δήμου Παραλιμνίου – Δερύνειας, τα οποία με πρωτοβουλία του δημάρχου κ. Γιώργου Νικολέττου έχουν ενταχθεί σε αρχαιολογικές περιπατητικές διαδρομές. Έτσι, το πολιτιστικό απόθεμα της περιοχής όχι μόνο αναδεικνύεται, αλλά και προσφέρει έναν σύγχρονο, εναλλακτικό τρόπο τουριστικής προβολής του τόπου.